Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 7 Μαρτίου 2011

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - ΓΕΝΙΚΑ (συνέχεια)

  Η Β.Μ. ἒχει πρωτοτυπία καὶ πλοῦτο μουσικῶν ἰδεῶν, ποικιλία ἢχων καὶ θαυμάσιο συνδυασμὸ μουσικῶν κλιμάκων. Τὰ διαστήματα τῶν ὁποίων μποροῦν νὰ ἀλλάζουν μὲ τὶς ἒλξεις στὴν πορεία τοῦ μέλους, παρουσιάζοντας ἒτσι μοναδικὴ ἰδιοτυπία (ἰδιαίτερο ἂκουσμα). Ἓνα ἁπλὸ σημαδάκι μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὸ ἂκουσμα μόνο ἑνός φθόγγου (μιᾶς συλλαβῆς δηλ.) ἢ μιᾶς λέξης ἢ καὶ μιᾶς φράσης. Αὐτὴ ἡ εὐχέρεια ν'ἀλλάζουμε ὁποιαδήποτε στιγμὴ χρειάζεται τὸ χρῶμα τῆς μελωδίας, δὲν ὑπάρχει σὲ καμιὰ μουσικὴ.
    Ἡ τρίφωνη καὶ τετράφωνη μελωδία δὲν ἒχει τὴν συνεχὴ κίνηση, οὒτε τὴν "εὐλυγισία" τῆς Β.Μ. Ἠ Ε.Μ. δὲν μπορεῖ νὰ ἐκφράσει ὃλα ἐκεῖνα τὰ συναισθήματα ποὺ θέλει νὰ μεταδώσει ὁ ὑμνογράφος. Ἒχει μακρές καταλήξεις καὶ πολλές παύσεις. Ἀκουστικὰ βέβαια εὐχαριστεῖ πολλούς, ἀλλὰ ὃπως ἒχουμε ἢδη ἀναφέρει, ὁ σκοπός δὲν εἶναι ἁπλὰ καὶ μόνο νὰ εύχαριστηθεῖ τὸ αὐτὶ. Ἡ Β.Μ. ἒχει σκοπὸ νὰ ἀγγίξει τὴν ψυχὴ τοῦ ἀνθρώπου, νὰ τὴν ἀνεβάσει πρός τὸν Θεὸ, διαφορετικὰ δὲν εἶναι θρησκευτικὴ, ἀλλὰ κοσμικὴ, αἰσθησιακὴ.
    Γι' αὐτὸ καὶ ἡ Ἐκκλησία μας πάντα ὑποστήριζε τὴ χρήση μόνο τῆς Β.Μ. Τόσο ἀπὸ σεβασμὸ πρός τὴ Παράδοση ὃσο καὶ διότι εἶναι πεπεισμένη πώς δὲν μπορεὶ - δὲν εἶναι δυνατόν νὰ ἀντικατασταθεῖ μὲ ὁποιαδήποτε ἂλλη χωρίς νὰ ἀλλοιωθεῖ τὸ ὃλο πνεῦμα τῆς ὀρθόδοξης λατρείας τὸ ὁποῖο διατηρήθηκε ἀλώβητο γιὰ τόσους αἰῶνες καὶ μάλιστα σὲ ζοφερούς καιρούς.
   Εἶναι γεγονός, πώς σὲ κάποιες (λίγες) ἐκκλησίες χρησιμοποιεῖται ἡ Ε.Μ. Κακὼς κατὰ τὴ γνώμη τῶν περισσοτέρων ποὺ πιστεύουν πὼς αὐτὸ δὲν εἶναι "πρέπον".  Τὸ ἐρώτημα, ὃμως ποὺ προκύπτει εἶναι ἂν στὶς ὑπόλοιπες ἐκκλησίες χρησιμοποιεῖται ἡ πραγματικὴ Β.Μ.  Ἡ ἀπάντηση σ'αὐτὸ τὸ ἐρώτημα, δὲν εἶναι - δὲν μπορεῖ νὰ εἶναι - ἓνα ἁπλὸ ναὶ ἢ ἓνα ἁπλὸ ὂχι. Εἶναι γνωστὸ ὃτι παρατηρεῖται μεγάλη διαφορὰ στὸν τρόπο ἐκτέλεσης τῶν βυζαντινῶν ὓμνων ἀνάμεσα στοὺς ψάλτες. Ποῦ ὀφείλεται αὐτὴ ἡ διαφορὰ ; οἱ λόγοι εἶναι πολλοί. Θὰ δοῦμε μερικούς ἀπὸ αὐτούς στὴ συνέχεια.
(συνεχίζεται)

Σάββατο 5 Μαρτίου 2011

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - ΓΕΝΙΚΑ (συνέχεια)

Θὰ πρέπει νὰ τονισθεῖ ὃτι ὁ τελικός σκοπός τῆς βυζαντινῆς ὑμνογραφίας καὶ μελωδίας, δὲν εἶναι νὰ εὐχαριστήσει τὴν ἀκοὴ, ἂλλωστε ἡ ἀκοὴ μπορεῖ νὰ εὐχαριστηθεῖ καὶ μὲ ἂλλους τρόπους. Ὁ σκοπός τῆς Β.Μ. εἶναι νὰ καταφέρει νὰ φτάσει στὸν ἐσωτερικὸ ἂνθρωπο, τὴν ψυχὴ. Νὰ μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τὰ γήϊνα. Νὰ ξεχάσουμε τὰ πάθη, τὶς ἀγωνίες καὶ κάθε βιοτικὴ μέριμνα. Νὰ ἀνυψωθοῦμε πρός τὰ οὐράνια καὶ αἰώνια, ἐκεῖ ὃπου "ἦχος καθαρός ἑορταζόντων καὶ βοώντων ἀπαύστως, Κύριε Δόξα Σοι", ὃπως λέει καὶ ὁ ὑμνωδός.
   Δεδομένου ὃτι κάθε λατρευτικὴ ἐκδήλωση τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας γίνεται μὲ τὴ βοήθεια τῶν ὓμνων, καταλαβαίνουμε πόσο σπουδαῖος εἶναι ὁ ρόλος τῆς Β.Μ.. Ἓνας ρόλος πού δυστυχῶς συχνὰ παραγνωρίζεται ἢ δὲν ἐκτιμᾶται ὃπως θά ' πρεπε!

    Ἃς δοῦμε ποιὰ ἢταν ἡ κατάσταση τὴν ἐποχὴ τῆς μεγάλης ἀκμῆς τοῦ Βυζαντίου, ἐποχὴ κατὰ τὴν ὁποία ἡ μουσικὴ τῆς ἐκκλησίας γνώρισε τὴ μεγαλύτερη της δόξα. Συγκεκριμένα γιὰ τὴ Μεγάλη Ἐκκλησία, τὴν Ἁγία Σοφία, οἱ αὐτοκράτορες διέθεταν τεράστια ποσὰ γιὰ τὴ συντήρηση τῶν μουσικῶν χορῶν καὶ ὃλων ἐκείνων ποὺ ἐργάζονταν στὸ ναὸ. Καθόριζαν ἐπίσης τὸν ἀριθμὸ τῶν μελῶν τῶν χορῶν, τῶν ἱερέων, διακόνων καὶ ὃλων γενικὰ ποὺ ὑπηρετοῦσαν στὸν ναὸ. Στὴν ἐποχὴ τοῦ Ἰουστινιανῦ (6ος αἰῶνας) ὁ ἀριθμός ὃλων αὐτῶν καθορίστηκε στοὺς 420, ἐνῶ τὴν ἐποχὴ τοῦ Ἠρακλείου (7ος αἰῶνας) στοὺ 600! Τὶ μεγαλοπρέπεια θὰ πρέπει νὰ ὑπῆρχε μέσα στὴν Ἁγία Σοφία μὲ τόσο μεγάλο ἀριθμὸ προσώπων!

(συνεχίζεται)

Πέμπτη 3 Μαρτίου 2011

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - ΓΕΝΙΚΑ

Ὁ ρόλος τῆς Β.Μ. στὶς λατρευτικές ἐκδηλώσεις τῆς Ὀρθόδοξης Ἐκκλησίας εἶναι τεράστιος. Εἶναι φανερὸ ὃτι Β.Μ. καὶ ὀρθόδοξη λατρεία, γιὰ τοὺς Ἓλληνες τουλάχιστον, εἶναι ἂρρηκτα συνδεδεμένες. Διότι ὃταν οἱ ὑμνογράφοι ἒγραφαν τοὺς ἒξοχους ὓμνους, τοὺς ἀπαραίτητους γιὰ τὶς λατρευτικές ἀνάγκες τῆς Ἐκκλησίας, ἒγραφαν ταυτόχρονα καὶ τὴ μελωδία! Ὁ ὓμνος δηλαδὴ ἀποτελεῖται ἀπὸ δύο ἀξεχώριστα στοιχεῖα : τὸ λόγο καὶ τὴ μουσικὴ. Ἲσως νὰ μὴν ὑπάρχει ἂλλη τέχνη ποὺ νὰ συνδυάζει τὴν ὑψηλὴ ποίηση μὲ τὴν ἂφθαστη μελωδία τῆς Β.Μ. Γιὰ νὰ ἀντιληφθεῖ κάποιος πλήρως τὴν ὀμορφιὰ της, πρέπει νὰ μπορεῖ νὰ ἐννοεῖ ΚΑΙ τὸ νόημα τοὺ λόγου, τῆς ποίησης. Τότε βρίσκεται μπροστὰ σὲ τέτοιο μεγαλεῖο, ὣστε δὲν ἒχει καμιά ἀμφιβολία ὃτι αὐτὰ τὰ ἒργα εἶναι ὂντως θεόπνευστα!
   Ἃς πάρουμε γιὰ παράδειγμα ἓνα γνωστὸ ὓμνο τῆς περιόδου τοῦ Τριωδίου (θα ἀσχοληθῶ ἀργότερα καὶ μὲ τὰ διάφορα βιβλία ἀλλὰ καὶ τὶς ἀκολουθίες τῆς Ἐκκλησίας). Λέει, λοιπόν ὁ ὓμνος αὐτός :
"Τῆς μετανοίας ἂνοιξόν μοι πύλας ζωοδότα. Ὀρθρίζει γὰρ τὸ πνεῦμα μου πρὸς ναόν τὸν Ἃγιόν Σου, ναόν φέρων τοῦ σώματος ὃλον ἐσπιλωμένον. Ἀλλ' ὣς οἰκτίρμων κάθαρον, εὐσπλάχνω σου ἐλέει".
   Πόσο ὡραῖα ἐκφράζεται ἡ μετάνοια τοῦ ἀνθρώπου ποὺ ἒχει ἐπίγνωση τῆς ἁμαρτωλότητάς του! Ἀλλὰ ταυτόχρονα ἐκφράζεται καὶ ἡ πίστη στὸν οἰκτίρμοα Θεόν!
   Ὁ ὓμνος συνδυάζει τὸ λόγο μὲ τὴ μελωδία καὶ ἀποβλέπει σ'ἓνα μεγάλο σκοπὸ :νὰ μᾶς βοηθήσει στὴν προσπάθεια μας νὰ νοιώσουμε τὴ Θεότητα, νὰ ἐπικοινωνήσουμε μ' αὐτήν, νὰ προσευχηθοῦμε. Μὲ τὴ Β.Μ. μποροῦμε νὰ ἐκφράσουμε ὁποιαδήποτε ψυχικὴ κατάσταση : τὴν ταπείνωση, τὴν μετάνοια, τὴ χαρὰ, τὴ λύπη. Μποροῦμε νὰ ὑμνήσουμε, νὰ δοξάσουμε, νὰ δοξολογήσουμε, νὰ εύχαριστήσουμε, νὰ ἱκετεύσουμε, νὰ μιλήσουμε μὲ τὸ Σωτῆρα Χριστὸ, τὴν Παναγία, τοὺς Ἁγίους.

(συνεχίζεται)

Παρασκευή 25 Φεβρουαρίου 2011

ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΜΟΥΣΙΚΗ - ΓΕΝΙΚΑ

Οἱ ὀρθόδοξοι Χριστιανοὶ καὶ κυρίως οἱ Ἓλληνες ὀρδόδοξοι, ἒχουμε κληρονομήσει ἓνα μεγάλο προνόμιο καὶ μιὰ μεγάλη ὑποχρέωση, σχετικὰ μὲ τὴ Β.Μ. Τὸ προνόμιο νὰ εἲμαστε κάτοχοι αὐτοῦ τοῦ μεγάλου θησαυροῦ, καὶ τὴν ὑποχρέωση νὰ τὸν παραδώδουμε ἂθικτο στοὺς νεότερους. Δὲν πρέπει νὰ ξεχνᾶμε ὃτι ἡ Β.Μ. εἶναι γιὰ μᾶς ΚΑΙ ἐθνικὴ ΚΑΙ θρησκευτικὴ κληρονομιὰ! Γιὰ 15-16 τώρα αἰῶνες, αὐτὴ συνοδεύει κάθε λατρευτικὴ πράξη τῆς Ἐκκλησίας. Σὲ ὦρες εὐτυχίας καὶ δόξας, σὲ ὦρες δυστυχίας καὶ θλίψεως, δὲν σταμάτησε ποτὲ νὰ ἀντηχεῖ στοὺς ναούς, ὃπως καὶ σήμερα ἀκόμα, η Β.Μ. βοηθᾶ τοὺς ἀπανταχοῦ ὀρθοδόξους νὰ τελοῦν τὶς διάφορες ἀκολουθίες.
    Πιὸ πάνω ἀνέφερα ὃτι ἡ Β.Μ. εἶναι Ἐθνικὴ λληρονομιὰ. Ὂχι μόνο ἐπειδὴ κατάγεται ἀπὸ τὴν Ἀρχαία Ἑλληνικὴ Μουσικὴ, ἀλλὰ καὶ διότι εἶναι μὲ αὐτήν ποὺ τραγούδησε ὁ λαός τὶς χαρές καὶ τὶς λύπες του. Τὰ ὡραιότερα δημοτικὰ μας τραγούδια μόνο η Β.Μ. μπορεῖ νὰ τὰ ἀποδώσει σωστὰ.

(Σημ. προχωρῶ ἀργὰ ἐπειδὴ γράφω μὲ τὸ πολυτονικὸ, ὃσο περισσότερο ἐξοικειώνομαι, τόσο μεγαλύτερες άναρτήσεις θὰ κάνω)